جنگهاى صليبى پيش از آنكه در شرق آغاز شود ، در ميدانهاى عملياتى اندلس آغاز گرديده بود . اين جنگها مدت دو سده پس از خروج صليبيها از شام نيز در آن سرزمين استمرار يافت . معناى ساده‌اش اين است كه جنگهاى صليبى مدت بيش از پانصد سال در اندلس ادامه يافت ؛ و اگر قدرت نظامى برتر مسلمانان نبود ، پايدارى در اين مدت طولانى امكان‌پذير نمىبود . اگر نبود نبردهاى سرنوشت‌ساز و سخت و درازمدت ، مسلمانان بايد همچنان در اندلس باقى مىماندند . نبرد زلاقه در قلهء نبردهاى سرنوشت‌سازى است كه مسلمانان در اندلس فرماندهى كردند . اين نبرد يك سال پس از تصرف طليطله به وسيله قشتاليون روى داد . شايد عامل برپايى اين نبرد اين بود كه قشتاليون از پيروزى خود براى چيرگى بر طليطله و درآوردن آن از چنگ دشمنان بهره‌بردارى نكردند . پس از زلاقه نيز نبردهايى روى داد كه اهميتى كم‌تر از آن نداشت . مثل نبرد الارك در سال 591 ه / 1194 م كه 108 سال پس از زلاقه موحدون آن را فرماندهى كردند . اين نبرد با نبرد حطين كه حدود هفت سال پيش از آن يعنى به سال 1187 م روى داد همزمان بود ؛ كه به نوبهء خود نشانگر قدرت مسلمانان در صحنه‌هاى گوناگون عملياتى است . نيز نشان مىدهد كه شدت جنگ ميان مسلمانان و مسيحيان در جبهه‌هاى شرقى و غربى به يك اندازه بوده است . اگر در حمله‌هاى صليبيان در جبهه‌هاى شرق سنگينى بار جنگ بر دوش اقوام ترك ، كرد و عرب بود ، در غرب بر دوش اعراب و بربرها بود . آنچه مجاهدان اسلامى را در جاى جاى جهان اسلام و در خشكى و دريا به يكديگر پيوند مىداد ، همانا وحدت اسلامى بود . جنگى فراگير در پهنهء جغرافيايى گسترده‌اى در جريان بود . نبرد زلاقه نخستين جلوهء آن در صحنهء